O máis estraño

Castelao:
“Quero volver á Chacarita”

Pepe Galán: Brétema en Camariñas
Pepegalán é o nome que recibe un xeito especial de facer enxertos de maxín humano na natureza. Á súa vez, o nome procede dun lendario experto neste mester de enxertos artísticos que viviu na Galiza de acabalo dos séculos XX e XXI, na chamada Idade dos Combustíbeis Fósiles, na cidade portuaria da Coruña, antes de que a Gran Chea do Océano a devolvera á condición de illa do Far.
De Pepe Galán, da súa vida, sabemos que era un home libre, que mantiña o seu propio obradoiro, e que foi xeneroso e valente cando cumpría. Xustamente existe testemuña da súa presenza, en vellas fotografías analóxicas ou virtuais, tomando parte en denuncias contra os crimes ecolóxicos ocorridos naquel tempo e que deron lugar á crise medioambiental que afectou a todo o planeta e puxo en perigo a propia existencia dos animais humanos e non humanos.
Á vista do ocorrido coa obra de Galán, poderíamos dicir que a arte protexe os seus, sobre todo naqueles nos que se dá unha pescuda auténtica, que refuga as modalidades de copia ou a reprodución decorativa, e que se entrega á empatía, á creación de variedades, formas, metamorfoses, fecundacións e á serie de combinacións alélicas.
Así nos atopamos con que a obra de Galán non foi, senón que é.
Non se deixa mirar, non se deixa posuír. Ou non lle abonda con ser mirada. Apreixa a ollada de quen olla para liberar significado ao tempo que libera a quen a olla. Sitúanos no espazo dun feitizo desacougante. Alén das aduanas, das estacións, dos peiraos. Nun territorio onde o goce é risco, onde os enxertos reviritan e rabuñan, e os metais loitan coa vontade dos vexetais límites polo dereito a ter unha forma. Unha face coa que encarar a tempestade.
Si, a natureza berra en Galán o seu morse de silencios. Atopou no seu obradoiro unha factoría de subversión. A singularidade desta representación é que non é unha manifestación máis ou menos previsíbel senón o resultado dunha comunicación conflitiva, dun combate fértil. A metamorfose é catártica. Ese xeito de produción fai que toda a manufactura de Galán, mesmo a de aparencia máis “prosaica”, teña esa áurea do mítico.
En suma, tanto no mester de vivir como no crear, o lendario Pepe Galán foi algo máis que un loitador da arte da biodiversidade contra a bioperversidade. Mesmo cando florecen as ferruxes en cores de begonia, semellando que el anda por alí, cos petos cheos do pole que desprenden os guindastres e unha maleta chea de terra de Betanzos e sementes de letra Set.

Para alguna gente, en España, la palabra "memoria" se ha vuelto sospechosa. Dices "memoria" en un café y ves rostros que se giran torvos. Es asombroso que una palabra así viva en la atmósfera con un estigma. Sin embargo, en muchos medios alérgicos a la "memoria" se ha destacado con loable normalidad informativa que el premier conservador británico pide perdón a las víctimas y reconoce la verdad del Bloody Sunday, después del demoledor Informe Saville. La investigación desmonta la gran mentira de la versión oficial mantenida durante años. Lo ocurrido el 30 de enero de 1972 en Derry, en Irlanda del Norte, durante una manifestación por los derechos civiles, fue una matanza de inocentes y no un enfrentamiento. En la prensa española se han sugerido algunos paralelismos históricos, pero siempre referidos a otros países. A mí me retumban los tiros en los tímpanos. Pocos días después de aquel Domingo Sangriento, el 10 de marzo de 1972, una manifestación de trabajadores fue baleada por la policía franquista en el entonces llamado Ferrol del Caudillo. Corría sangre por las calles de la ciudad natal del dictador. Murieron dos obreros. A uno le reventaron la cabeza. Al otro, el corazón. Y más de medio centenar quedaron con heridas muy graves, víctimas de los "disparos al aire", según las soeces informaciones gubernativas. Ningún manifestante iba armado. Iban a cuerpo descubierto, aquella mañana de plomo. Se manifestaban por sus derechos laborales y por las libertades de todos. No hubo ninguna investigación. No compareció ningún juez. Me equivoco. Decenas de víctimas fueron detenidas, sometidas a tormento, incluso estando heridas, y muchas condenadas a años de prisión. Éramos estudiantes de instituto. Fuimos a un funeral, con la iglesia cercada por furgones policiales. El sacerdote tuvo la valentía de decir los nombres de los muertos: Amador Rey y Daniel Niebla. Mis respetos por su decencia, señor David Cameron.
(El País, 19.6.2010)

Manuel Rivas: Esclavitud sexual (En Días Como Hoy)

Una 'lágrima' en la voz de Dulce Pontes (Ritmos Étnicos)

Velaí,
onde naceran os ollos
da flor de namorar,
o sepulcro da miña ollada.
Decapitado o día,
só o faro compensa na noite
o silencio afogado dos peixes
no viveiro da morte.

A imaxe mostra o impacto da "piscifactoría", de capital noruegués, autorizada no derradeiro consello da Xunta de Fraga, e que estragou para sempre un dos máis senlleiros espazos naturais na beiramar da Galiza, o do cabo Vilano, na Costa da Morte.

Manuel Rivas: Salvajada (En Días Como Hoy)

Veñen as palabras reclamar o seu,
o subtraído.
Fóra dos campos de traballo,
móvense coidadosas como a porcelana
ou o primeiro día de abril.
Non osmas o recendo higrófilo
das súas follas de espiga,
a suor argonauta do seu gran?
Existen.
Existe o aviador que le braille na noite.
Existe a vesga que leva voces baixas
no seu paxe de ourizos.
Existe a boca da literatura,
a tola que fala soa
como unha medusa.
Existe a boca do pozo que enxamea,
polposa, mal falada,
protexendo os seus.
Existe outra saudade.
Existe o tren onde viaxa unha saudade
desposuída de tristura.
Dormen as palabras
baixo o alzheimer das pontes.
Nos sumidoiros desenvólvese a historia:
as falsas testemuñas torturan os poemas.
No tormento da asfixia,
perden o ar,
a valiosa información.
Salvaranse os que simulen a morte
nun esplendor de herba.
Ou os que lembren un romance de cego
onde todo se conta
sen esperanza e sen medo.
Ou aqueles que rescate a enigmática organización
das palabras en vilo.

Gore Vidal dicía dos Estados Unidos que había dous grandes partidos: un conservador e outro reaccionario.
Soa con insistencia o nome de Francisco Vázquez, embaixador do Vaticano en España, como novo Defensor do Pobo. A dereita coruñesa está entusiasmada. Lóxico. Aínda non sabemos se o "socialista" Paco Vázquez é conservador ou reaccionario. Mais iso si: é un gran taurino!

O Pedrón de Ouro (e Honra) vén de ser entregado a dous exiliados.
A simboloxía do metal atinou a pousar neses nomes que son ouro de lei, mais ten o efecto de subliñar, de paso, a baixa calidade do metal que rexe na Galicia oficial.
Camilo Nogueira é o Parnell galego. Non se fartaron nunca de tirarlle presadas de sal aos ollos. Non só os “outros”, senón tamén algúns dos “seus”.
Fermín Bouza é un dos mellores cerebros deste país do que segue expulsado dende a época de estudante antifascista en 1968.
Como dirían os franceses, e neste panorama, ambos os dous teñen o problema de ser trop: demasiado lúcidos, demasiado honestos, demasiado traballadores, demasiado prácticos, demasiado utópicos, demasiado galeguistas, demasiado demócratas, demasiado capaces. Demasiado proféticos, no sentido de velas vir.
Falo dende a perspectiva dun pretérito presente, porque teño a esperanza do remeiro: para mellor ver e saber onde ir, ponse de costas e olla coa memoria. Esculca as referencias, as coordenadas, naquilo máis valioso, nos lugares que emiten luz.
Camilo e Fermín.