06.1.11

Mil cans máis para Galicia!

Hai quen celebra o triunfo electoral ao xeito dos fanáticos futbolísticos, subliñando o afundimento do adversario. En plena crise, isto das eleccións locais fai lembrar o ocorrido no Titanic: moita xente inconsciente pelexaba por ocupar os mellores camarotes sen saber que o barco se estaba a ir a pique. Aquí, afundimento hai para todos. Agás para os que semellan flotar na chaisse longue, como os caricaturiza maxistralmente Peridis. Mais a confortábel chaisse longue debería ser en realidade un diván de psicanalista, onde cavilar sobre O malestar da cultura, unha das obras de Freud que mantén toda a súa vixencia. Para a política partidaria debería ser o tempo do diván. De remoer a rosa dos ventos. Repensar a política como algo diferente da simple loita ou posesión do poder.

Canto máis superficial e tolambrón é o espectáculo político, mais necesarios se fan o que os antigos gregos chamaban "os prados da verdade". Os eidos da esperanza. Alí onde rexe o mandamento de "non mandar". A linguaxe de "non dominar". Eses prados non son unha ilusión. Existen. Eu andei por eles en Cans. Mesmo percorrinos en chimpín! Esa é unha particularidade que podemos achegar dende a cultura galega. Ir a Aletheia, ao espazo da verdade, montados en chimpín. Mais eses hábitats onde agroman as verdades, a ecoloxía das palabras, están hoxe no corazón nas cidades. Nos campamentos de Indignados.

A crise que estamos a vivir non se mide só por parámetros económicos. Atinxe, por dicilo así, a corpos e almas. Éche, si, un malestar cultural. O arrepío ante un xeito de vida regresivo, coa face do que o filósofo italiano Raffaele Simone define como "o Monstro doce". Ese é tamén o título do seu polémico libro, Il mostro mite. Percé l'Occidente non va a sinistra (Garzanti Libri, Milán), cun contido pesimista de fondo que leva a Rémi Lefebvre, en Le Monde Diplomatique, a lanzar esta interrogante: "Está a virar a historia á dereita?".

Pois semella que si. En case todas partes, mais en especial en Europa, se nos atemos ao que din as contas electorais e tamén ao que non din, estase a virar á dereita. Mais non a unha dereita calquera, senón a un Ogro que oculta a face escura. Esta expansión dereitista, o Monstro edulcorado, ten por correlato o derrube socialdemócrata e a decadencia das ideas que sustentaron tradicionalmente á esquerda. A nova-vella dereita fica absolta do desastre que provocou. A esquerda cínica e cativa non foi quen de combater ese meigallo. A marea dereitista respondería a unha nova hexemonía cultural, que se expresa cun curioso paradoxo: a cultura da incultura, a razón irracional, a política apolítica. De que materia está feita este Monstro que se fai simpático ás multitudes? "Ultra-capitalista, predica o éxito, a riqueza e despreza as actividades intelectuais".

A berlusconización, a filosofía bling-bling da troupe de Sarkozy, serían algunhas das expresións estéticas deste Ogro doce. Todo semella un espectáculo alleo, até que vemos como asoman as caras máis feas: o aplauso e o voto á corrupción, o contaxio pandémico da xenofobia.

Mais semella existir unha estraña lei de compensación histórica. Dicía Juan Rulfo que os indios zapotecas non perderían endexamais o seu rumbo: abondáballes cun vagalume. E é certo que un vagalume pode poñer en evidencia a un Monstro, doce ou non. Cando comezaron a agromar os campamentos de Indignados semellaban ser plantas silvestres dunha primavera que axiña murcharía. Non sei se durarán pouco ou moito, mais o primeiro paso, o máis importante, está dado. O dicir non a todo isto. Unha negación que abrangue, como n'O home rebelde de Albert Camus, moitas afirmacións. Que abraza un si a outro mundo.

Unha das mensaxes vagalume que se repite nos campamentos das prazas de España di: "Se non nos deixades soñar, non vos deixaremos durmir". Hai outro vagalume que se repite e que naceu dun verso de Lois Pereiro: "A indeferenza mata".

A casualidade e a causalidade conflúen nos "prados da verdade". Por iso Lois Pereiro, o primeiro ocupante este ano das Letras Galegas, reapareceu como vagalume nos murais da Porta de Sol. Nese hábitat, a súa poética insurxente, e os anacos da Modesta proposición, acada un sentido especial, un significado, con moita máis información da que podía achegar un longo discurso. É incríbel como "o fío solto dun soño" vai tecendo urdidos nun universo que se expande.

Neste contexto regresivo, irracional, onde a nova máscara monoteísta é o Mercado (pobre de Deus!), asistimos a esta clase de milagres obra de vagalumes. Que un mozo poeta, abatido por velenos, considerado marxinal, retornara coa palabra necesaria, agasallara coa súa voz a tanto náufrago, espallase marabilla e rebeldía a un tempo, ese é un milagre xa proclamado por Luís Pimentel: a poesía é a maior milagre do mundo! E cando pasan cousas así, hai que crelo. As muxicas dos poemas de Lois pairan agora polos prados da verdade.

Iso que chamamos milagre é unha conxunción de enerxías do desexo. Mais ten que haber un levedo. A idea. A semente. A imaxinación.

O mesmo día que penduraban os poemas e aforismos de Lois no campamento de Indignados de Sol, en contexto diferente, nunha pequena aldea invisíbel, a carón da autovía Vigo-Ourense, Fernando León sementaba verdades nos Coloquios da Leira. Un ágora á intemperie onde dicir o que non se adoita dicir. Alí, baixo o sol, coa testemuña protectora do monte Castelo, falábase de cinema de verdade. E durante días, en galpóns, cabanas, hortas, galiñeiros, en leiras e adro, agromaba, e xa van oito anos, outra milagre. O festival de Cans.

Naceu como una ironía fonética, ese xogo de Cans e Cannes. Mais no maxín de que atinou con "ese fío solto dun soño", Alfonso Pato, había algo máis que retranca. Toda unha proposta alternativa. E a confianza no chafariz da cultura popular. Porque as fontes aínda non secaron en Galicia. E cando secaron, se hai confluencia dos desexos, se Eros non emigrou, volven a borboriñar e reverdecer os "prados da verdade". Mil primaveras, si. E mil Cans para Galicia!

| Posted in Artigos, Criticas, insurxencias, Lugares da Memoria | Comentarios desactivados en Mil cans máis para Galicia!
05.8.10

To overcome the bleakest of situations

FICTION REVIEW: Books Burn Badly By Manuel Rivas, translated by Jonathan Dunne, Harvill Secker, 548pp, http://www.irishtimes.com/newspaper/weekend/2010/0417/1224268509115.html

reviewed by ALISON RIBEIRO DE MENEZES

BOOKS BURN BADLY is a novelistic tour-de-force by Galician writer, Manuel Rivas. Much longer than his previous works, this hefty tome is the major book that his readers have been waiting for. It’s not that Rivas’s previous works failed to convince. The power and enchantment of both The Carpenter’s Pencil and the stories of Vermeer’s Milkmaid clearly announced the emergence of a formidable narrative talent. Read the rest of this entry »

| Posted in Artigos, Criticas, literatura | Comentarios desactivados en To overcome the bleakest of situations