06.1.11

Mil cans máis para Galicia!

Hai quen celebra o triunfo electoral ao xeito dos fanáticos futbolísticos, subliñando o afundimento do adversario. En plena crise, isto das eleccións locais fai lembrar o ocorrido no Titanic: moita xente inconsciente pelexaba por ocupar os mellores camarotes sen saber que o barco se estaba a ir a pique. Aquí, afundimento hai para todos. Agás para os que semellan flotar na chaisse longue, como os caricaturiza maxistralmente Peridis. Mais a confortábel chaisse longue debería ser en realidade un diván de psicanalista, onde cavilar sobre O malestar da cultura, unha das obras de Freud que mantén toda a súa vixencia. Para a política partidaria debería ser o tempo do diván. De remoer a rosa dos ventos. Repensar a política como algo diferente da simple loita ou posesión do poder.

Canto máis superficial e tolambrón é o espectáculo político, mais necesarios se fan o que os antigos gregos chamaban "os prados da verdade". Os eidos da esperanza. Alí onde rexe o mandamento de "non mandar". A linguaxe de "non dominar". Eses prados non son unha ilusión. Existen. Eu andei por eles en Cans. Mesmo percorrinos en chimpín! Esa é unha particularidade que podemos achegar dende a cultura galega. Ir a Aletheia, ao espazo da verdade, montados en chimpín. Mais eses hábitats onde agroman as verdades, a ecoloxía das palabras, están hoxe no corazón nas cidades. Nos campamentos de Indignados.

A crise que estamos a vivir non se mide só por parámetros económicos. Atinxe, por dicilo así, a corpos e almas. Éche, si, un malestar cultural. O arrepío ante un xeito de vida regresivo, coa face do que o filósofo italiano Raffaele Simone define como "o Monstro doce". Ese é tamén o título do seu polémico libro, Il mostro mite. Percé l'Occidente non va a sinistra (Garzanti Libri, Milán), cun contido pesimista de fondo que leva a Rémi Lefebvre, en Le Monde Diplomatique, a lanzar esta interrogante: "Está a virar a historia á dereita?".

Pois semella que si. En case todas partes, mais en especial en Europa, se nos atemos ao que din as contas electorais e tamén ao que non din, estase a virar á dereita. Mais non a unha dereita calquera, senón a un Ogro que oculta a face escura. Esta expansión dereitista, o Monstro edulcorado, ten por correlato o derrube socialdemócrata e a decadencia das ideas que sustentaron tradicionalmente á esquerda. A nova-vella dereita fica absolta do desastre que provocou. A esquerda cínica e cativa non foi quen de combater ese meigallo. A marea dereitista respondería a unha nova hexemonía cultural, que se expresa cun curioso paradoxo: a cultura da incultura, a razón irracional, a política apolítica. De que materia está feita este Monstro que se fai simpático ás multitudes? "Ultra-capitalista, predica o éxito, a riqueza e despreza as actividades intelectuais".

A berlusconización, a filosofía bling-bling da troupe de Sarkozy, serían algunhas das expresións estéticas deste Ogro doce. Todo semella un espectáculo alleo, até que vemos como asoman as caras máis feas: o aplauso e o voto á corrupción, o contaxio pandémico da xenofobia.

Mais semella existir unha estraña lei de compensación histórica. Dicía Juan Rulfo que os indios zapotecas non perderían endexamais o seu rumbo: abondáballes cun vagalume. E é certo que un vagalume pode poñer en evidencia a un Monstro, doce ou non. Cando comezaron a agromar os campamentos de Indignados semellaban ser plantas silvestres dunha primavera que axiña murcharía. Non sei se durarán pouco ou moito, mais o primeiro paso, o máis importante, está dado. O dicir non a todo isto. Unha negación que abrangue, como n'O home rebelde de Albert Camus, moitas afirmacións. Que abraza un si a outro mundo.

Unha das mensaxes vagalume que se repite nos campamentos das prazas de España di: "Se non nos deixades soñar, non vos deixaremos durmir". Hai outro vagalume que se repite e que naceu dun verso de Lois Pereiro: "A indeferenza mata".

A casualidade e a causalidade conflúen nos "prados da verdade". Por iso Lois Pereiro, o primeiro ocupante este ano das Letras Galegas, reapareceu como vagalume nos murais da Porta de Sol. Nese hábitat, a súa poética insurxente, e os anacos da Modesta proposición, acada un sentido especial, un significado, con moita máis información da que podía achegar un longo discurso. É incríbel como "o fío solto dun soño" vai tecendo urdidos nun universo que se expande.

Neste contexto regresivo, irracional, onde a nova máscara monoteísta é o Mercado (pobre de Deus!), asistimos a esta clase de milagres obra de vagalumes. Que un mozo poeta, abatido por velenos, considerado marxinal, retornara coa palabra necesaria, agasallara coa súa voz a tanto náufrago, espallase marabilla e rebeldía a un tempo, ese é un milagre xa proclamado por Luís Pimentel: a poesía é a maior milagre do mundo! E cando pasan cousas así, hai que crelo. As muxicas dos poemas de Lois pairan agora polos prados da verdade.

Iso que chamamos milagre é unha conxunción de enerxías do desexo. Mais ten que haber un levedo. A idea. A semente. A imaxinación.

O mesmo día que penduraban os poemas e aforismos de Lois no campamento de Indignados de Sol, en contexto diferente, nunha pequena aldea invisíbel, a carón da autovía Vigo-Ourense, Fernando León sementaba verdades nos Coloquios da Leira. Un ágora á intemperie onde dicir o que non se adoita dicir. Alí, baixo o sol, coa testemuña protectora do monte Castelo, falábase de cinema de verdade. E durante días, en galpóns, cabanas, hortas, galiñeiros, en leiras e adro, agromaba, e xa van oito anos, outra milagre. O festival de Cans.

Naceu como una ironía fonética, ese xogo de Cans e Cannes. Mais no maxín de que atinou con "ese fío solto dun soño", Alfonso Pato, había algo máis que retranca. Toda unha proposta alternativa. E a confianza no chafariz da cultura popular. Porque as fontes aínda non secaron en Galicia. E cando secaron, se hai confluencia dos desexos, se Eros non emigrou, volven a borboriñar e reverdecer os "prados da verdade". Mil primaveras, si. E mil Cans para Galicia!

| Posted in Artigos, Criticas, insurxencias, Lugares da Memoria | Comentarios desactivados en Mil cans máis para Galicia!
06.22.10

AS POUTAS DA IGREXA NO PANTEÓN DOS GALEGOS ILUSTRES


Castelao:
“Quero volver á Chacarita”

| Posted in in-humanidades, Lugares da Memoria | Comentarios desactivados en AS POUTAS DA IGREXA NO PANTEÓN DOS GALEGOS ILUSTRES
06.22.10

A manufactura mítica


Pepe Galán: Brétema en Camariñas
Pepegalán é o nome que recibe un xeito especial de facer enxertos de maxín humano na natureza. Á súa vez, o nome procede dun lendario experto neste mester de enxertos artísticos que viviu na Galiza de acabalo dos séculos XX e XXI, na chamada Idade dos Combustíbeis Fósiles, na cidade portuaria da Coruña, antes de que a Gran Chea do Océano a devolvera á condición de illa do Far.
De Pepe Galán, da súa vida, sabemos que era un home libre, que mantiña o seu propio obradoiro, e que foi xeneroso e valente cando cumpría. Xustamente existe testemuña da súa presenza, en vellas fotografías analóxicas ou virtuais, tomando parte en denuncias contra os crimes ecolóxicos ocorridos naquel tempo e que deron lugar á crise medioambiental que afectou a todo o planeta e puxo en perigo a propia existencia dos animais humanos e non humanos.
Á vista do ocorrido coa obra de Galán, poderíamos dicir que a arte protexe os seus, sobre todo naqueles nos que se dá unha pescuda auténtica, que refuga as modalidades de copia ou a reprodución decorativa, e que se entrega á empatía, á creación de variedades, formas, metamorfoses, fecundacións e á serie de combinacións alélicas.
Así nos atopamos con que a obra de Galán non foi, senón que é.
Non se deixa mirar, non se deixa posuír. Ou non lle abonda con ser mirada. Apreixa a ollada de quen olla para liberar significado ao tempo que libera a quen a olla. Sitúanos no espazo dun feitizo desacougante. Alén das aduanas, das estacións, dos peiraos. Nun territorio onde o goce é risco, onde os enxertos reviritan e rabuñan, e os metais loitan coa vontade dos vexetais límites polo dereito a ter unha forma. Unha face coa que encarar a tempestade.
Si, a natureza berra en Galán o seu morse de silencios. Atopou no seu obradoiro unha factoría de subversión. A singularidade desta representación é que non é unha manifestación máis ou menos previsíbel senón o resultado dunha comunicación conflitiva, dun combate fértil. A metamorfose é catártica. Ese xeito de produción fai que toda a manufactura de Galán, mesmo a de aparencia máis “prosaica”, teña esa áurea do mítico.
En suma, tanto no mester de vivir como no crear, o lendario Pepe Galán foi algo máis que un loitador da arte da biodiversidade contra a bioperversidade. Mesmo cando florecen as ferruxes en cores de begonia, semellando que el anda por alí, cos petos cheos do pole que desprenden os guindastres e unha maleta chea de terra de Betanzos e sementes de letra Set.

| Posted in Artes, Artigos, Ecoloxía, Lugares da Memoria | Comentarios desactivados en A manufactura mítica
06.19.10

Derry e Ferrol, 1972

Para alguna gente, en España, la palabra “memoria” se ha vuelto sospechosa. Dices “memoria” en un café y ves rostros que se giran torvos. Es asombroso que una palabra así viva en la atmósfera con un estigma. Sin embargo, en muchos medios alérgicos a la “memoria” se ha destacado con loable normalidad informativa que el premier conservador británico pide perdón a las víctimas y reconoce la verdad del Bloody Sunday, después del demoledor Informe Saville. La investigación desmonta la gran mentira de la versión oficial mantenida durante años. Lo ocurrido el 30 de enero de 1972 en Derry, en Irlanda del Norte, durante una manifestación por los derechos civiles, fue una matanza de inocentes y no un enfrentamiento. En la prensa española se han sugerido algunos paralelismos históricos, pero siempre referidos a otros países. A mí me retumban los tiros en los tímpanos. Pocos días después de aquel Domingo Sangriento, el 10 de marzo de 1972, una manifestación de trabajadores fue baleada por la policía franquista en el entonces llamado Ferrol del Caudillo. Corría sangre por las calles de la ciudad natal del dictador. Murieron dos obreros. A uno le reventaron la cabeza. Al otro, el corazón. Y más de medio centenar quedaron con heridas muy graves, víctimas de los “disparos al aire”, según las soeces informaciones gubernativas. Ningún manifestante iba armado. Iban a cuerpo descubierto, aquella mañana de plomo. Se manifestaban por sus derechos laborales y por las libertades de todos. No hubo ninguna investigación. No compareció ningún juez. Me equivoco. Decenas de víctimas fueron detenidas, sometidas a tormento, incluso estando heridas, y muchas condenadas a años de prisión. Éramos estudiantes de instituto. Fuimos a un funeral, con la iglesia cercada por furgones policiales. El sacerdote tuvo la valentía de decir los nombres de los muertos: Amador Rey y Daniel Niebla. Mis respetos por su decencia, señor David Cameron.
(El País, 19.6.2010)

| Posted in Artigos, Lugares da Memoria | Comentarios desactivados en Derry e Ferrol, 1972
06.2.10

POSTAL PARA NORUEGA (Cabo Vilano)


Velaí,
onde naceran os ollos
da flor de namorar,
o sepulcro da miña ollada.
Decapitado o día,
só o faro compensa na noite
o silencio afogado dos peixes
no viveiro da morte.

A imaxe mostra o impacto da “piscifactoría”, de capital noruegués, autorizada no derradeiro consello da Xunta de Fraga, e que estragou para sempre un dos máis senlleiros espazos naturais na beiramar da Galiza, o do cabo Vilano, na Costa da Morte.

| Posted in Ecoloxía, Fotografía, Lugares da Memoria, Poemas | Comentarios desactivados en POSTAL PARA NORUEGA (Cabo Vilano)
05.18.10

MOULA LELOULA (Por Novoneyra, no Courel, 17 de maio 2010)


Todo o que pasou ó meu pobo, pasoume a min.
Todo o que pasou ó home, pasoume a min.
Así falou Uxío Novoneyra, a quen hoxe lembramos na terra na que el fixo que pousase a esfera para ser un centro do universo. O Courel, Galicia, a estrela do luceiro, os círculos todos do cosmos estaban aí, mais alguén tiña de termar, tiña de lindar, tiña de chamar polo soño da esfera para que pousase aquí. E facer do Courel a un tempo un escenario e un miradoiro sen paredes. Así que, por mor d’Os Eidos, dese primeiro círculo poético Uxío Novoneyra, podemos dicir que o Courel, como a Cumbria dos poetas lakistas, está no mapa dos espazos elixidos onde se encarnou con máis intensidade o que Luís Pimentel denominou “a maior milagre do mundo”. A poesía. Ese intre extraordinario, senti-pensante, no que a boca da humanidade enxamea e transmite de xeracións a xeracións verdades inexplicábeis por outros medios, verdades só visíbeis pola fiestra onde se tecen os “fius da auga” cos “fius do soño”. Aí onde o Cantar dos Cantares proclama con ledicia: “Chegado é o tempo da canción”. E en Uxío, “a canción moula leloula”. Mais tamén na estremeira da dor, César Vallejo di en Poemas Humanos: “Morreu a miña eternidade e estou a velala”. En Novoneyra, a eternidade aínda ten de andar, pois na bisbarra universal ten a tarefa do descoñecido: “ Vaise vaise / o camiño d’aire do aire polo aire / camiñando cara a un sitio aonde nunca foi nadie…” Read the rest of this entry »

| Posted in Ensaio, Fotografía, Lingua, literatura, Lugares da Memoria | Comentarios desactivados en MOULA LELOULA (Por Novoneyra, no Courel, 17 de maio 2010)
05.16.10

A CAZA A GARZÓN (O ‘macarthismo’ español, paso a paso)

Son dez artigos publicados no xornal El País, entre setembro do 2008 e o 15 de maio do 2010, un día despois de que se consumara a operación do acoso contra Baltasar Garzón, o único xuíz que intentou investigar os crimes contra a humanidade cometidos polo franquismo, tanto o xenocido do que dan fe os máis de cen mil desaparecidos, os seres das “cunetas”, como o caso dos meniños roubados ás familias vencidas. Penso que compoñen un relato, paso a paso, deste episodio noxento de neofranquismo e “macarthismo” na España do século XXI.
La estrella (6.9.2008)A Baltasar Garzón se le atribuye como un estigma la condición de juez estrella. Es precisamente el periodismo más onanista y egocéntrico el que le reprocha un protagonismo excesivo. Y el brillo de la estrella de Garzón molesta también a esos personajes penumbrosos, perezosos y oblicuos que sólo se dignan salir del Castillo a la luz pública con un tintineo de llaves para reclamar la Justicia como una posesión corporativa. En cambio, y en relación con la Justicia, la imagen de la estrella a mí me remite siempre a un western que talló nuestras vidas desde la infancia. “High Noon”, dirigida por Zinnemann. Titulada en España “Solo ante el peligro”. Read the rest of this entry »

| Posted in Artigos, Ensaio, Lugares da Memoria, Sen clasificar | Comentarios desactivados en A CAZA A GARZÓN (O ‘macarthismo’ español, paso a paso)
05.16.10

A MEMORIA ECOLÓXICA DA MÚSICA


Palco de música de Vixoi (Bergondo, A Coruña)

| Posted in Ecoloxía, Fotografía, Lugares da Memoria, Música | Comentarios desactivados en A MEMORIA ECOLÓXICA DA MÚSICA
05.12.10

O ‘HOTEL’ DOS EMIGRANTES (Porto de Bos Aires)


O país portátil, a nación do desexo
Xunto co “poema visual”, inspirado na vella sala de cuarentena do ironicamente chamado “Hotel dos Emigrantes”, na Dársena de Bos Aires, rescato este texto, en lembranza de Chacabuco, 955, e a prol do voto dos emigrantes nas eleccións galegas. E fágoo fronte ao desnorte do actual nacionalismo galego que xustamente debería encabezar a campaña para defender o espazo dos dereitos democráticos aquén e alén das fronteiras “estatais”. A subtracción do voto emigrante reforzaría un proceso de demouca, deconstrucción e desuniversalización de Galicia. Coido que é un grave erro táctico, estratéxico e óptico que se debería revisar con urxencia e que só vai beneficiar á dereita que acabará tecendo aínda máis a arañeira na diáspora, mentres o galeguismo e a esquerda, e especialmente o galeguismo, fican de “malos da película”. Que paradoxo! Fóra de xogo os que sobreviviron no corazón do exilio e da emigración. Algúns maxíns tan benintencionados como despistados historicamente, ou non entenden ou desentenden ou caen nunha visión territorial administrativa e provinciana do que Galicia é, esquecendo que unha comunidade está integrada pola xente que partilla dereitos e vontade para formala. Os esforzos dos galegos “metropolitanos” deberían orientarse ao mantenimento dos dereitos dos nosos emigrantes e, ao tempo, á conquista dos dereitos de participación política dos inmigrantes que actualmente viven e traballan na nosa terra, que son os nosos conveciños veñan de onde veñan e fan que Galicia non esmoreza, como dicía un vello do Courel, “desadornada de xente”. Read the rest of this entry »

| Posted in Artigos, Emigración, Fotografía, Lugares da Memoria, Poemas | Comentarios desactivados en O ‘HOTEL’ DOS EMIGRANTES (Porto de Bos Aires)
05.5.10

O berro do Gernika no Pórtico da Gloria


GRAFFITI
Toi, qui que tu sois, écoute sous cette dalle l’âme que je fus.
Un home heureux quand il sculpta l’apocalypse dans l’atelier de Mateo.
Et les trois chevaux de l’Adoration.
Et la sirène poisson du grand choeur dont je rêvai le visage
Tandis qu’elle appparaissait sous les mille et cent mille baisers du burin.
Le ciseau peignit sa longue chevelure.
Toute ma vie j’ai senti l’étreinte de ses ailes.
Et elle avait quatre jambes:
De louve, de vache sauvage.
A l’intériur elle était chaude comme une pierre.

Toi, qui que tu sois, peut-être ignores-tu que la pierre est chaude.
Comme la montagne.
Ses yeux sont verts. Is étincelllent dans le soleil couchant.
La pierre consume les mains en une flamme bleu nuit.
Conme la montagne en elle coule un sang de baie, de rouge dragon.
Je remercie la pierre de cet amour qu’elle m’a donné.
La brûlure, cette compagne, dans l’enfer de mes jours.

Toi, qui que tu sois, peut-être ignores-tu que la pierre parle.
Elle a raconté tout ce que tu vois à présent.
Elle a vaincu la mort, la paix éternelle.
Elle m’a enseigné cette langue que le vent n’emporte pas.
Toi, qui que tu sois, je fus son ami, á elle.

Que la culpabilité ni la pitié en t’arrête.
Du fond des entrailles lis-moi à voix haute.
Je veux juste entendre de ta bouche ce que je fus.

Toi, qui que tu sois, je fus son ami, à elle.
Je fus tailleur de pierre à Compostelle.
Je fus son ami, son ami, à elle.

(Traduit du galicien par Paloma León)

| Posted in Fotografía, Lugares da Memoria, Poemas | Comentarios desactivados en O berro do Gernika no Pórtico da Gloria